Сўнгги янгиликлар
Янгиликлар
2022 йилнинг 29 октябрь куни Ўзбекистон Меҳнат кодекси янги таҳрирда қабул қилинди. Ҳужжат 6 ойдан сўнг – 2023 йил 30 апрелда кучга киради ва 1995 йилдан бери амалда бўлган Меҳнат кодексининг ўрнини эгаллайди.
Амалдаги ва янги Меҳнат кодекси ўртасидаги асосий фарқ нимада? Ҳозир улардан айримларига тўҳталиб ўтамиз.
Янгиланган Меҳнат кодексида ХМТ конвенциялари ва тавсияларига асосланган ҳуқуқий ечимлар ўз аксини топган. Меҳнатнинг мослашувчан тартибга солинишига эришишга қаратилган илғор хорижий тажриба инобатга олинган. Меҳнат ҳуқуқларининг ҳимоя қилинишига, ижтимоий кескинликнинг олди олишга кўпроқ эътибор берилган.
Янги Меҳнат кодекси Умумий қисмининг катта бўлими меҳнат соҳасидаги ижтимоий шерикликка бағишланган. Бу бўлим олтита бобни ўз ичига олган. «Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик» тушунчасининг мазмун-моҳияти биринчи марта очиб берилган. Ўзбекистон ратификация қилган ХМТ конвенцияларининг қоидаларини ҳисобга олган ҳолда, ижтимоий шерикликнинг асосий принциплари белгиланган, ижтимоий шерикликда ходимларнинг ва иш берувчиларнинг вакиллиги масалалари етарлича батафсил тартибга солинган. МКда ижтимоий шериклик органлари – ижтимоий-меҳнат масалалари комиссияларига бағишланган алоҳида боб бор, унда бу комиссияларнинг ваколатлари, улар томонидан қарорлар қабул қилиш тартиби белгиланган.
Меҳнат муносабатларини ҳам якка шартномавий, ҳам коллектив шартномавий тартибга солиш сезиларли даражада кенгайтирилган.
Янги Меҳнат кодекси қабул қилингач, ёлланма меҳнат соҳасида юзага келадиган барча муносабатлар битта кодификацион ҳужжатда тартибга солинади. Меҳнат соҳасида норматив ҳужжатлар, айниқса идоравий ҳужжатлар сони анча камаяди. Ходимлар ва иш берувчиларнинг манфаатлари балансини таъминлай оладиган ҳуқуқий база яратилади.
Шунингдек, янги таҳрирдаги Меҳнат кодексининг ютуқлари қаторида меҳнат ва у билан бевосита боғлиқ бўлган жамоат муносабатларини ҳуқуқий тартибга солишдаги камчиликлар ва номувофиқликлар бартараф этилганини ҳам қайд этиш мумкин. Норасмий бандлик сезиларли даражада камаяди.
Тузилмавий жиҳатдан олганда, янги Меҳнат кодексининг Махсус қисми бешта бўлимдан иборат бўлиб,ишга жойлаштириш бўлимида қоидалар «Аҳоли бандлиги тўғрисида» Қонунга мувофиқлаштирилган, шунингдек, бир қатор мутлақо янги қоидаларни ўз ичига олган. «Хусусий бандлик агентликлари тўғрисида» Қонундан келиб чиқадиган тузтишлар киритилди. Янги Меҳнат кодексида «ходимларни оммавий равишда ишдан озод этиш» тушунчаси алоҳида моддада очиб берилган.
Бундан ташқари, таклиф қилинган шахсларга ишга жойлаштириш борасида қўшимча кафолатлар берилган. Иш берувчи алоҳида асослар бўйича меҳнат шартномасини бекор қилган ходимларни қайта ишга қабул қилиш тартиби белгиланган.
Масалан, меҳнат шартномаси аввал 161-модданинг 2-қисми 2-банди бўйича бекор қилинган бўлиб (технология, ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этишнинг ўзгариши, иш (хизматлар) ҳажмининг қисқариши туфайли ташкилот, якка тартибдаги тадбиркор ходимларининг сони ёки штатларининг ўзгариши), ходим билан меҳнат шартномаси бекор қилинганидан кейин 6 ой ичида худди шу мутахассислик ёки малака бўйича бўш иш ўрни очилса, иш берувчи ишдан бўшатилган ходимни қайта ишга олиши шарт.
Янги Меҳнат кодексида ишга қабул қилишнинг тартиб-таомиллари, унинг босқичлари белгиланган, ишга қабул қилишда талаб этиладиган ҳужжатлар рўйхати аниқлаштирилган. Ходимга ҳақиқатда ишлашга рухсат беришга алоҳида модда бағишланган, унда ходимни амалда ишга қўйишнинг ҳуқуқий оқибатлари батафсил баён этилган.
Ташкилотларнинг раҳбарлари ва уларнинг ўринбосарлари, бош бухгалтерлар ва уларнинг ўринбосарлари, филиаллар, ваколатхоналар ёки ташкилотларнинг бошқа алоҳида таркибий бўлинмалари раҳбарларини ишга қабул қилаётганда уларга 6 ойдан ошмайдиган дастлабки синов муддати белгилаш мумкинлиги назарда тутилган.
Шунингдек, Янги Кодексда иш берувчининг ходим билан меҳнат шартномасини алоҳида асослар бўйича бекор қилганда унинг иш ҳақини сақлаб қолиши мажбурияти назарда тутилган асослар рўйхати кенгайтирилди. Хусусан, иш берувчи меҳнат шартномасини ходимнинг иш берувчи билан биргаликда бошқа ҳудудда ишлашга ўтишдан бош тортиши сабабли бекор қилганда ходимнинг ўртача иш ҳақини сақлаб қолиши керак.
Ҳозирги амалдаги Меҳнат кодекси талабларига кўра ишдан бўшаётган ходимга фақат меҳнат дафтарчасини бериш назарда тутилган, янги таҳрирдаги Меҳнат Кодексида эса иш берувчининг ходимга меҳнат дафтарчаси ёки электрон меҳнат дафтарчасидан кўчирмани, шунингдек меҳнат шартномасини бекор қилиш тўғрисидаги буйруқ нусхасини бериш мажбуриятини белгилайди. Ходимнинг ёзма илтимосига биноан иш берувчи унга иш билан боғлиқ ҳужжатларнинг тегишли тартибда тасдиқланган нусхаларини тақдим этишга мажбурдир.
Янги Меҳнат кодекси болаларни парваришлаш ва уларнинг тарбияси билан боғлиқ қўшимча оилавий мажбуриятларга эга шахслар доирасини белгилашга ёндашувни ўзгартирмоқда. Кодексда ота-онадан қайси бири болани парваришлаш билан шуғулланишини ҳамда тегишли имтиёзлар ва кафолатлардан фойдаланишини ўзи ҳал қиладиган ҳолатлар назарда тутилган.
Аммо, аёл организмининг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, бир қатор меҳнат имтиёзлари ва кафолатлари, ҳозиргидек, фақат аёлларга тақдим этилади. Масалан, ҳомиладор аёлларга бирламчи бўғин тиббиёт муассасаларида туғруқдан олдин қараш учун – бу ерга пренатал скрининг ва диагностика, мажбурий тиббий кўриклар ва муолажалар киради, – ишдан озод қўшимча кунлар берилади. Аёлнинг ҳомиладорлиги даврида муддатли меҳнат шартномаси муддати тугаган тақдирда, иш берувчи унинг ёзма аризасига биноан ва ҳомиладорлик ҳолатини тасдиқловчи тиббий маълумотнома тақдим этган тақдирда, меҳнат шартномасининг амал қилиш муддатини ҳомиладорликнинг охиригача ва унга белгиланган тартибда туғруқ таътиллари берилган ҳолда – ушбу таътил охирига қадар узайтириши шарт бўлади.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, янги таҳрирдаги Меҳнат кодексининг1995 йилдаги биринчи таҳриридан фарқи унда мажбурий меҳнатни тақиқлаш, ходимнинг ҳуқуқий ҳолати ёмонлашишига йўл қўйилмаслик кабилар асосий принцип этиб белгиланди. Давлат эҳтиёжманд аҳолини ишга жойлаш бўйича қўшимча кафолатларни таъминлайди.
Поп туман адлия бўлими
2022 йилнинг 29 октябрь куни Ўзбекистон Меҳнат кодекси янги таҳрирда қабул қилинди. Ҳужжат 6 ойдан сўнг – 2023 йил 30 апрелда кучга киради ва 1995 йилдан бери амалда бўлган Меҳнат кодексининг ўрнини эгаллайди.
Янги таҳрирдаги Меҳнат кодекси 2021 йил 14 октябрда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилиниб, 2022 йил 17 мартда Сенат томонидан маъқулланган эди. Кодекс 7 бўлим, 34 боб ва 581 моддадан иборат.
Янги кодекс фуқаролар учун қандай янгиликларни ўз ичига олган:
Хусусан, Кодексга кўра, якка тартибдаги меҳнатга оид муносабатлар ва улар билан бевосита боғлиқ ижтимоий муносабатларни ҳуқуқий тартибга солишнинг асосий принциплари этиб қуйидагилар белгиланди:
-меҳнат ҳуқуқларининг тенглиги, меҳнат ва машғулотлар соҳасида камситишни тақиқлаш;
-меҳнат эркинлиги ва мажбурий меҳнатни тақиқлаш;
-меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик;
-меҳнат ҳуқуқлари таъминланишининг ва меҳнат мажбуриятлари бажарилишининг кафолатланганлиги;
-ходимнинг ҳуқуқий ҳолати ёмонлашишига йўл қўйилмаслик.
Жумладан, меҳнат эркинлиги ҳар кимнинг меҳнат қилишга бўлган ўз қобилиятларини тасарруф этиш, уларни қонун билан тақиқланмаган ҳар қандай шаклда амалга ошириш, машғулот турини, касбни ва мутахассисликни, иш жойини ҳамда меҳнат шароитларини эркин танлаш ҳуқуқини англатади.
Янги кодексга мувофиқ дам олиш куни байрам кунига тўғри келса кейинги кунга кўчирилади. Масалан, якшанба – дам олиш куни 1 сентябрга тўғри келса, дам олиш куни душанбага кўчирилади.
Бунда ишлаб чиқариш-техник ва ташкилий шароитлар (мавжуд узлуксиз ишлаб чиқариш, аҳолига ҳар куни хизмат кўрсатиш, навбатчилик асосида ишлаш ва бошқалар) туфайли ишланмайдиган байрам кунлари тўхтатиб қўйиш мумкин бўлмаган ишларни бажаришда дам олиш кунлари кўчирилмайди.
Мазкур кодекс кучга киргач, Ҳомиладор аёлларга қўшимча бўш кунлар берилади
Ушбу кодексда, шунингдек, иш берувчи ҳомиладор аёлларга бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасаларида антенатал (туғруққача) парваришлаш (перинатал скрининг ва ташхис, мажбурий тиббий кўриклар ва бошқа мажбурий тиббий муолажалар) учун ўртача иш ҳақи сақланган ҳолда қўшимча бўш кунлар бериши шартлиги белгиланди.
Ҳомиладор аёлларни антенатал (туғруққача) парваришлаш тартиби ва муддатлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
Қонунийлашган масофадан ишлаш тартиби
Ҳужжатнинг 452-моддасига мувофиқ масофадан туриб ишлаш тартиби қонунлаштирилди. Янги Меҳнат кодекси асосида ахборот-телекоммуникация тармоқларидан, шу жумладан, интернет жаҳон ахборот тармоғидан фойдаланиш шарти билан иш берувчи ва ходим ўртасида масофавий меҳнат муносабатлари жорий этилиши мумкин. Масофадан туриб ишлаш тўғрисидаги меҳнат шартномаси электрон ҳужжатлар алмашинуви орқали тузилади.
Масофадан туриб ишлаш режими қуйидаги ҳолларда белгиланиши мумкин:
ходимни ишга қабул қилишда;
ходим одатдаги иш режимидан масофадан туриб ишлаш режимига ўтказилган тақдирда иш жараёнида.
Уй ишчилари
Уй ишчиларининг меҳнати ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солинди. Кодексда иш берувчи бўлган жисмоний шахсларга уларнинг тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган шахсий эҳтиёжларини қаноатлантириш учун ишларни бажарувчи, хизматлар кўрсатувчи ходимлар (боғбонлар, энагалар, қоровуллар, оқсочлар, ҳайдовчилар ва бошқалар) уй ишчилари деб белгиланди.
Уй ишчиларини ишга қабул қилишга улар ўн олти ёшга тўлганида йўл қўйилади.
Узайтирилган меҳнат таътили
Кодексдаги асосий янгиликлардан яна бири йиллик асосий меҳнат таътили давомийлигининг энг кам муддати йигирма бир календарь куни этиб белгиланди ва халқаро стандартга мувофиқлаштирилди. Илгари таътил 15 иш кунидан давом этарди.
Оммавий ишдан бўшатиш мезонлари
Ишчиларни оммавий ишдан бўшатиш мезонларини белгиланди. Уларга қуйилагилар киритилди:
а) ходимларининг сони йигирма нафар ва ундан ортиқ бўлган ҳар қандай ташкилий-ҳуқуқий шаклдаги ташкилотни (унинг алоҳида бўлинмасини) тугатиш;
б) ходимлар сонининг (штатининг) қуйидаги миқдорда:
ўттиз календарь кун ичида эллик нафар ва ундан ортиқ ходимнинг;
олтмиш календарь кун ичида икки юз нафар ва ундан ортиқ ходимнинг;
тўқсон календарь кун ичида беш юз нафар ва ундан ортиқ ходимнинг қисқариши.
Кодексда ходимнинг шахсга доир маълумотларини ҳимоя қилиш тартиби жорий этилди.
Бунда ходимининг туғилган вақти, тугатган таълим муассасаси, ишлаган ташкилотлари, телефон рақами, уйланганлиги ёки турмушга чиққанлиги, соғлиги ҳолати, қариндош-уруғлари ва шу каби бошқа фактлар иш берувчи томонидан учинчи шахсларга қонунга зид тарзда тақдим этилиши мумкин эмас. Соддароқ айтганда, “менга фалон ходимингизнинг “объективка”сини ташлаб юборинг” қабилидаги “илтимослар” энди қонунан тақиқланади.
Кодексда Аёлларга қўшимча ҳуқуқлар берилади
Аёлларнинг ва оилавий вазифаларни бажариш билан машғул шахсларнинг меҳнатини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятлари ҳам алоҳида белгиланди.
Бундан ташқари, янги таҳрирдаги Меҳнат кодексида меҳнат шартномасини бекор қилиш асослари кенгайтирилди, шунингдек, ходимнинг пенсия ёшига етганлиги муносабати билан иш берувчининг ташаббуси билан меҳнат шартномасини бекор қилиши тақиқланди.
Иш вақти турлари кенгайтирилмоқда: сменали иш, мослашувчан иш тартиби, иш кунини қисмларга бўлиш, хизмат сафарлари ва бошқалар киритилди.
Мухтасар қилиб айтганда янгиланган Меҳнат кодексида ХМТ конвенциялари ва тавсияларига асосланган ҳуқуқий ечимлар ўз аксини топган. Меҳнатнинг мослашувчан тартибга солинишига эришишга қаратилган илғор хорижий тажриба инобатга олинган. Меҳнат ҳуқуқларининг ҳимоя қилинишига, ижтимоий кескинликнинг олди олишга кўпроқ эътибор берилган.
Поп туман адлия бўлимими
етакчи маслаҳатчиси Ш.Талобаев
Янги таҳрирдаги Меҳнат кодекси қабул қилинди. 1995 йилдаги биринчи таҳриридан фарқли равишда, унда мажбурий меҳнатни тақиқлаш, ходимнинг ҳуқуқий ҳолати ёмонлашишига йўл қўйилмаслик кабилар асосий принцип этиб белгиланди. Давлат эҳтиёжманд аҳолини ишга жойлаш бўйича қўшимча кафолатларни таъминлайди.
Ўзбекистон Республикаси Президенти 2022 йилнинг 28 октябрь куни “Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексини тасдиқлаш тўғрисида”ги қонунни имзолади.
Янги таҳрирда якка тартибдаги меҳнатга оид муносабатлар ва улар билан бевосита боғлиқ ижтимоий муносабатларни ҳуқуқий тартибга солишнинг асосий принциплари этиб қуйидагилар белгиланди:
- меҳнат ҳуқуқларининг тенглиги, меҳнат ва машғулотлар соҳасида камситишни тақиқлаш;
- меҳнат эркинлиги ва мажбурий меҳнатни тақиқлаш;
- меҳнат соҳасидаги ижтимоий шериклик;
- меҳнат ҳуқуқлари таъминланишининг ва меҳнат мажбуриятлари бажарилишининг кафолатланганлиги;
- ходимнинг ҳуқуқий ҳолати ёмонлашишига йўл қўйилмаслиги.
Хусусан, меҳнат эркинлиги ҳар кимнинг меҳнат қилишга бўлган ўз қобилиятларини тасарруф этиш, уларни қонун билан тақиқланмаган ҳар қандай шаклда амалга ошириш, машғулот турини, касбни ва мутахассисликни, иш жойини ҳамда меҳнат шароитларини эркин танлаш ҳуқуқини англатади.
Шунингдек, давлат аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларини ишга жойлаштириш бўйича қўшимча кафолатларни таъминлайди.
Мазкур тоифага қуйидагилар киради:
- 14 ёшга тўлмаган болалари, ногиронлиги бўлган болалари бор ёлғиз ота-она, шунингдек кўп болали оилалардаги ота-оналар;
- умумий ўрта ва ўрта махсус таълим ташкилотларини, касб-ҳунар мактаблари ва коллежлари ҳамда техникумларини тамомлаб, касбга эга бўлган ёшлар;
- «Меҳрибонлик» уйларининг битирувчилари, шунингдек олий таълим ташкилотларининг давлат грантлари бўйича таълим олган битирувчилари;
- Мудофаа, Ички ишлар, Фавқулодда вазиятлар вазирликлари, Миллий гвардия, Давлат хавфсизлик хизмати қўшинларидаги муддатли ҳарбий хизматдан бўшатилган шахслар;
- ногиронлиги бўлган шахслар;
- пенсияолди ёшидаги шахслар (қонунда белгиланган пенсия ёшига қадар икки йил олдин);
- жазони ижро этиш муассасаларидан озод қилинган шахслар ёки суднинг қарорига кўра ўзига нисбатан тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари қўлланилган шахслар;
- одам савдосидан жабрланганлар.
Бундан ташқари, янги таҳрирдаги Меҳнат кодексига кўра, меҳнат шартномасига қуйидаги шартларнинг киритилиши ўз ўзидан ҳақиқий ҳисобланмайди:
ходимнинг ҳолатини меҳнат қонунчилигига ва меҳнат ҳақидаги бошқа ҳужжатларга нисбатан ёмонлаштирадиган;
меҳнат ва машғулотлар соҳасида камситишни тақиқлаш талабларини бузадиган;
мажбурий меҳнатни тақиқлаш ҳақидаги талабларни бузадиган;
ходимни қонунга хилоф ҳаракатларни, бошқаларнинг ёки ходим ўзининг ҳуқуқларини бузадиган, ҳаёти ва соғлиғига таҳдид соладиган, шаънига, қадр-қимматига ёки ишчанлик обрўсига путур етказадиган ҳаракатларни амалга оширишга мажбурлайдиган шартлар.
Меҳнат шартномаси айрим шартларининг ҳақиқий эмаслиги меҳнат шартномасининг умуман ҳақиқий эмаслигига сабаб бўлмайди.
Шунингдек, янги кодекс кучга киргач, қуйидагилар ишга қабул қилинганда дастлабки синов белгиланмайди:
ҳомиладор аёл, уч ёшга тўлмаган боласи бор аёл ёки уч ёшга тўлмаган болани ёлғиз ўзи тарбиялаётган ота (васий);
захирага қўйиладиган иш ўринларига ишга жойлаштириш учун юборилган аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларидан бўлган шахслар;
давлат грантлари асосида ўқиган ва олий таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан уч ой ичида йўлланма бўйича олинган мутахассислигига доир ишга кираётган олий таълим ташкилотларининг битирувчилари;
тегишли таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан бир йил ичида биринчи бор ишга кираётганда олинган мутахассислиги бўйича мустақил равишда ишга жойлашаётган умумий ўрта, ўрта махсус,
профессионал ва олий таълим ташкилотларининг битирувчилари;
ўзи билан олти ойгача муддатга меҳнат шартномаси тузилаётган ходимлар;
ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар;
ишга қайтадан қабул қилинган тақдирда иш берувчи илгари қайси ходимлар билан меҳнат шартномасини алоҳида асослар бўйича бекор қилган бўлса, ўша шахслар;
ишлаб чиқаришда ўқитиш шартномаси бўйича ушбу иш берувчида ўқишни ўтаган ўқувчилар;
жамоа келишувларида, шунингдек жамоа шартномасида ва иш берувчининг ички ҳужжатларида назарда тутилган бошқа ходимлар.
Дастлабки синов фақат ходимни ишга қабул қилиш чоғида белгиланиши мумкин. Ходим бошқа ишга ўтказилаётганда ва бошқа иш берувчига хизмат сафарига юборилганда дастлабки синов белгиланишига йўл қўйилмайди.
Кодекснинг 130-моддасига кўра, дастлабки синов муддати уч ойдан, ташкилотларнинг раҳбарлари ва уларнинг ўринбосарлари, бош бухгалтерлар ҳамда ташкилотлар алоҳида бўлинмаларининг раҳбарлари учун эса олти ойдан ошмаслиги керак.
Вақтинча меҳнатга қобилиятсизлик даври ва ходим ҳақиқатда ишда бўлмаган бошқа даврлар дастлабки синов муддатига қўшилмайди.
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан 6 ой ўтгач кучга киради. Қонун кучга кириши билан унинг аввалги талқини ўз кучини йўқотади.
Поп туман адлия бўлими
етакчи маслаҳатчиси Ш.Талобаев
Ish beruvchi tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish deganda, amaldagi MKning 100-moddasi 2-qismidagi 7 ta bandni tushunsak, yangi tahrirdagi MKning 161-moddasi 2-qismidagi 6 ta bandni, ya’ni 6 ta asosni tushunamiz.
Hozir esa gap homilador ayollar va 3 yoshga to`lmagan bolasi bor ayollarni ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo`shatishda ularga berilgan imtiyozlar haqida: amaldagi va yangi tahrirdagi MKlardagi farqlar haqida.
Amaldagi MKning 237-moddasiga asosan "homilador ayollar va uch yoshga to`lmagan bolasi bor ayollar bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilishga yo`l qo`yilmaydi, korxonaning butunlay tugatilish hollari bundan mustasno". Bu qoidadan habardormiz to`g`rimi?
Yangi tahrirdagi Mehnat kodeksining 408-moddasi 1-qismiga ko`ra:
➖homilador ayollar bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga ko`ra bekor qilishga yo`l qo`yilmaydi, bundan tashkilot (uning alohida bo`linmasi) tugatilgan yoki yakka tartibdagi tadbirkorning ish faoliyati tugatilgan hollar mustasno.
Ya’ni, agar ayol xodim homilador bo`lsa, korxonani tugatish holatlaridan tashqari, ish beruvchi tashabbusi bilan bog`liq boshqa birorta vaj bilan uni bo`shatish mumkin bo`lmaydi: qisqartirish sababli ham, attestatsiya bo`yicha lavozimiga noloyiq deb topilganda ham, mehnat vazifalarini muntazam yoki bir marta qo`pol buzilganda ham, va hokazo.
Yangi MKning 409-moddasi 1-qismiga ko`ra:
➖3 yoshgacha bolasi bor ayol yoxud 3 yoshgacha bo`lgan bolani yolg`iz tarbiyalayotgan ota (vasiy) bilan mehnat shartnomasini ish beruvchining tashabbusiga ko`ra bekor qilishga faqat ushbu Kodeks 161-moddasi ikkinchi qismining 1, 4 va 5-bandlarida nazarda tutilgan asoslar bo`yicha yo`l qo`yiladi.
Demak, yangilikka qarang: imtiyoz nafaqat onaga, balki 3 yoshga to`lmagan bolani yolg`iz o`zi tarbiyalayotgan otaga (vasiyga) ham berilmoqda. Lekin, bu xali asosiysi emas.
3 yoshgacha bolasi bor ayolni (va 3 yoshga to`lmagan bolani tarbiya qilayotgan yolg`iz otani) yangi MKning 161-moddasi 1, 4 va 5-bandlari bilan bo`shatishga yo`l qo`yiladi deyilmoqda. Yangi MK 161-modda 2-qismi 1-bandi bu xodimni tashkilot (yoki alohida bo`linmasi)ning tugatilishi sababli bo`shatish asosi, bu amaldagi MK 100-moddasida ham bor, ya’ni bu unchalik yangilik emas.
E’tiborli jixati, yangi MKning 161-moddasi 2-qismi 4-bandi – bu xodim mehnat vazifalarini muntazam ravishda buzganligi, 5-band esa mehnat vazifalarini bir marta qo`pol ravishda buzganligi munosabati bilan ishdan bo`shatish asoslaridir.
Yangi Mеҳнат кодекси kuchga kirsa, 3 yoshgacha bo`lgan bolasi bor ayollarni ham mehnat vazifasini muntazam yoki bir marta qo`pol ravishda buzganligi uchun (yangi MKning 161-moddasi 2-qismi 4 va 5-bandlari bilan) ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo`shatish mumkin bo`ladi.
Eslatib o`tamiz, yangi MK 2023 yil 30 apreldan kuchga kiradi.
Pop tuman adliya bo`limi
“Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini samarali yo`lga qo`yishga doir birinchi navbatdagi tashkiliy chora-tadbirlar to`g`risida”gi Prezident farmoni (PF–14-son, 25.01.2023 y.) qabul qilindi
Farmon bilan quyidagilar tasdiqlandi:
-boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni (56 573 nafar);
Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari yagona ro`yxati (jami 69 ta, shundan vazirliklar – 21 ta, qo`mitalar – 12 ta, agentliklar – 25 ta, inspektsiyalar – 11 ta).
Vazirlik va idoralar tizimida jami 17 447 ta shtat birliklari qisqartirilib, ularning byudjetdan tashqari jamg`armalari mablag`lari hisobidan qo`shimcha boshqaruv shtat birliklarini kiritish qat’iyan taqiqlanadi.
Shuningdek, Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari – vazirliklar, qo`mitalar, agentliklar va inspektsiyalarda tarkibiy bo`linmalarni shakllantirish hamda lavozimlarni joriy etishga oid yagona talablar tasdiqlandi.
Jumladan, rahbar xodimlar va ijrochilar nisbati markaziy apparat bo`yicha kamida 1/3 nisbatda bo`lishi lozim.
Vazirlarning faoliyatini strategik vazifalarni hal etishga yo`naltirish maqsadida ular faoliyatini huquqiy, tashkiliy-texnik, axborot-tahlil, nazorat va protokol jihatdan ta’minlaydigan Vazir kotibiyati tashkil qilinishi mumkin.
Markaziy apparatlarda quyidagi tarkibiy bo`linmalar (lavozimlar) tashkil etilishi majburiy hisoblanadi:
strategik rejalashtirish va metodologiya;
▫-jamoatchilik bilan aloqalar (axborot xizmatlari);
▫-inson resurslarini rivojlantirish va boshqarish;
▫-axborot tahlil va ijro intizomi;
▫-murojaatlar;
▫-axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish va raqamlashtirish;
▫-yuridik ta’minlash;
▫-korruptsiyaga qarshi kurashish;
▫-moliya-iqtisod;
▫-xalqaro hamkorlik va reytinglar;
▫-birinchi bo`lim.
Farmonga ko`ra shuningdek, vazirlik va idora faoliyatini mutlaqo yangi tizim asosida tashkillashtirishni nazarda tutuvchi Prezident hujjati loyihasi ishlab chiqiladi.
Pop tuman adliya bo`limi